Samsun’un İlk Valisi Osman Bey Mi?
Yazarlar // 27 Şubat 2018 Salı 00:00

Turgay SÖZEN

Geçtiğimiz günlerde, Canik Belediyesi Kültür Yayınları içerisinde yer alan "İlkçağdan Cumhuriyete Canik" adlı editörlüğünü Prof. Dr. Cevdet Yılmaz'ın yaptığı; Prof. Dr. Dursun Ali Akbulut, Prof.Dr. Nedim İpek, Prof.Dr. İbrahim Tellioğlu, Prof. Dr.Cevdet Yılmaz, Doç. Dr. Rıza Karagöz, Doç. Dr. Osman Köse'nin birbirinden güzel ve bilimsel tarihi bilgilerle dolu makalelerin yer aldığı kitabı okudum.

Özellikle Fatsa ile Sinop arasında yer alan Canik Bölgesi’nin, tarihteki sosyal, kültürel, demografik, idari, ekonomik tarihiyle ilgili hatırı sayılır bir düzeyde bilgi sahibi olduğumu iddia edersem, abartmamış olurum. Makalelerin hemen arkasında yer alan kaynakça ve son kısmında yer alan genel kaynakça da konuya daha ileri düzeyde ilgi duyanlar için önemli kaynak teşkil ettiğini de açık yüreklilikle belirtmeden geçemeyeceğim.

Kitabın son bölümünde yer alan “Canik Müstakil Livası’nın Son Mutasarrıfı ve Samsun’un İlk Valisi Osman Bey” adlı makale özellikle dikkatimi çekti. Makale, Valilikte çalıştığım dönemde Eğitim Fakültesi Dekanlığı döneminden tanıdığım ve o dönemde zaman zaman konferanslarını da izleme şansı elde ettiğim Prof. Dr. Dursun Ali Akbulut Hocama aitti ve o dönemde gerçekleştirdiğimiz bir çalışmayla ilgiliydi.

Samsun'da görev yapmış Valilerle ilgili bir çalışma yapmıştık. Elimizdeki bilgilerle Valilerimizi görev yaptıkları tarihe göre sıralamış, fotoğraflarıyla bir panoda toplamıştık. Daha sonraki dönemlerde bu panodaki fotoğraflar renklendirilerek, internet sitesinde de yer aldı.

Yaptığımız ve daha sonra yapılan çalışmalarda Samsun'un ilk Valisi olarak Fahri Kiper adı yer alıyordu. O günden bugüne hala hafızamda kaldığı için makale hemen dikkatimi çekti ve Valiliğin internet sitesinden bir kez daha bakarak hafızamı tazeledim.

Prof. Dr. Dursun Ali Akbulut Hocamın makalesinde; Samsun'un ilk Valisi'nin Osman Bey (Selman- Selmenik) olduğu, 1882'de Bafra'da doğduğu, 3. Dönem Osmanlı Meclisi Mebusanı'nda Samsun Milletvekilliği yaptığı, Nisan 1923'de Canik Mutasarrıflığına atandığı, 15 Ekim 1923 tarihinde Dahiliye Vekaleti tarafından alınan 'Mutasarrıflıkların ilgasıyla, bilumum livaların vilayet unvanıyla tevsimine ait karar'ın tamim edilmesiyle Canik Mutasarıflığı Canik Vilayeti, Canik Mutasarrıfı da Canik Valisi olmuştu. Canik Vilayeti'nin merkez ilçesi de Samsun olarak belirlenmişti. Bu kararla ilk Vali olarak da o dönemdeki Canik Mutasarrıfı Osman Bey görevlendirilmişti. Makalede, bu kararın Anadolu Ajansı'nın haber bülteninde ve dönemin gazetelerinde de yer aldığı görülmektedir. Büyük önder Atatürk'ün Canik Valisi Osman Bey'e hitaben,"Canik Valisi Osman Beyefendiye," başlıklı bir şifre yazısının ve cevaben "Vali Osman" imzasıyla yazılan bir yazının da Osmanlıca ve tercümesi ile Parlamento Tarihi Dergisi'nde yer alan bir fotoğrafı da yer almaktadır. Dönemin önemli sorunlarına da yer verilen makalede, İl Genel Meclisi Toplantıları, Samsun-Sivas Demiryolu inşaatı çalışmaları, mübadillerin iskânı, kendisinin ve eşinin katıldığı sosyal faaliyetlere de yer verilmektedir. Son olarak

2 Aralık 1923'de İl Genel Meclisi'nin 7. oturumunu yönettikten sonra 3 Ocak 1924 tarihli İstanbul menşeli Haber Gazetesi'nde Samsun Valiliği görevinden istifa ederek ayrıldığına dair habere de yer verilmektedirDaha Sonra Samsun Valiliği'ne Bolu Valisi Fahri Bey'in 30 Aralık 1923 tarihinde atandığı ve 18 Ocak 1924 tarihinde görevine başladığı da makalede yer almaktadır.

Özetleyerek sunmaya çalıştığım makalede daha birçok ayrıntı ve bilgi ile belge de yer almaktadır.

Yine, Canik Belediyesi Kültür yayınları arasında yer alan "Gelenekten Moderniteye SAMSUN 1923-1950" adlı Editörlüğünü Prof. Dr. Osman Köse'nin yaptığı kitabın Giriş Bölümü'nde; Prof. Dr. Dursun Ali Akbulut’un sunduğu, ‘Milli Mücadele'nin Başında Canik Mebusu Osman Bey (Selman/Selmenik) Olayı - Samsun Sempozyumu 2011 s: 7' adlı bildiriye atfen "...Bu nedenle Cumhuriyetin ilan edilmesiyle önceki dönemlerden farklı bir Samsun ortaya çıkmış bulunuyordu. Her şeyden önce Samsun artık bir vilayet merkeziydi. Vilayetin bütün kurumları 1923 yılında Mutasarrıf Osman Bey'in Vali olarak atanmasıyla kurulmaya başlandı. Bu vesileyle bir yanlış bilgiyi de düzeltme önerisi getirmek istiyoruz. Samsunla ilgili yazılı çoğu makale ve kitaplarda ve Valilik başta olmak üzere bütün resmi sitelerde ilk Vali'nin Fahrettin Kiper (1924-1926) olduğu yazılmaktadır. Bu bilgi doğru değildir. Samsun'un ilk Valisi 10 Nisan 1923 yılında Canik mutasarrıfı olan ve Cumhuriyetin ilanı ile de buraya Vali olarak atanan Osman Bey'dir. Bu nedenle son Canik mutassarrıfı  ve ilk Samsun Valisidir.1923 yılı sonuna kadar Samsun Valiliği görevinde kalacaktır..." ifadeleri de yer almaktadır.

Bu bilgilerin ışığında Samsun'un İlk Valisi'nin Fahri Kiper değil, Osman Bey olduğu açıkça görülmektedir.

Samsun'un sosyal konulara hassasiyeti ile bilinen Valisi Sayın Osman Kaymak'ın konuya hassasiyet göstererek, geçmişten sehven gelen bu eksik bilgiyi düzelteceğini düşünüyorum.

Sağlıkla ve sevgiyle kalın...